Akademik Veri Yönetim Sistemi
TURKISH STUDIES - EDUCATIONAL SCIENCES, cilt.20, sa.Ö1, ss.97-117, 2025 (TRDizin)
Ortaokul Türkçe ders kitaplarında medya metinlerine yer verilme sıklığının son yıllarda belirgin biçimde arttığı görülmektedir. Bu artış; dijitalleşmenin gündelik yaşam ve öğrenme süreçleri üzerindeki etkileri, öğrencilerin çoklu okuryazarlık becerileriyle donatılma gereksinimi ve medya metinlerinin eleştirel düşünme, anlamlandırma ve değerlendirme becerilerini geliştirmedeki işleviyle doğrudan ilişkilidir. Ancak internet çağı çocukları, sosyal medya ve teknoloji kullanımı noktasında son derece başarılı olmaktadırlar. Medya metinleri; çoğunlukla yazı, ses, görüntü gibi birden fazla iletişim unsurunu barındırabilir. Bu özelliklerin olumlu ve olumsuz sonuçlarının olması kaçınılmazdır. Yenilenen 2024 Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda öğrenme çıktısı olarak ve ders kitaplarında metin olarak medya metinlerine yer verilmesinden hareketle bu çalışmada ortaokul 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin bilgilendirici ve olaya dayalı medya metinlerini değerlendirme becerileri incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman incelemesine uygun şekilde gerçekleştirilen çalışma Antalya ili Manavgat ilçesinde bulunan bir devlet ortaokulunda 7. ve 8. sınıf düzeyindeki toplam 153 öğrenciyle birlikte gerçekleştirilmiştir. Araştırma, okulun son haftalarında gerçekleştirilmiştir ve öğrenciler ders kitaplarındaki medya metinlerini daha önce derslerde işlemişlerdir. Bu nedenle de internet ortamında bulunan medya metinleri arasından, alan uzmanlarının da görüşleri alınarak öğrencilerin seviyelerine uygun dört metin seçilmiştir (bkz. Tablo 1). Bu dört medya metni sınıfta öğrencilere akıllı tahtadan okutulmuştur. Ardından öğrencilere bu medya metinleri ile ilgili sorular dağıtılmıştır. İlgili alan yazını taranarak araştırmacılar tarafından belirlenen 12 temel ölçüt doğrultusunda incelenen veriler içerik analiziyle çözümlenmiş, öğrencilerin metinleri analiz etme becerileri; sorulara verdikleri doğru, yanlış ve kısmen doğru cevaplar ışığında tablolaştırılarak sunulmuştur. Araştırma sonucunda 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin bilgilendirici ve olaya dayalı medya metinlerinin kendi seviyelerine uygun olup olmadığını belirlemede başarılı oldukları, ancak medya metinlerini derinlemesine analiz ederek değerlendiremedikleri görülmüştür. Özellikle hak ve özgürlüklere yönelik çıkarımda bulunabilme, metinden hareketle metnin yazarı hakkında çıkarımda bulunabilme, metni etik kurallara uygunluk açısından değerlendirebilme, metinde kullanılan ikna tekniklerini belirleyebilme ve metni dil ve anlatım yönünden değerlendirebilme maddelerinde belirgin bir başarısızlık tespit edilmiştir. Bu doğrultuda sınıf içi uygulamalarda, öğrencilerin medya metinlerine yönelik hak, özgürlük, etik ve değerler gibi somut olmayan kavramlar üzerinde düşünmeleri sağlanarak onlarda farkındalık oluşturulması; öğrencinin bilgiye ulaşmada, bilginin sahibini veya kaynağını sorgulamaya teşvik edilmesi ve öğretim programlarına medya metinlerini değerlendirme ve öğrencilerin eleştirel bakış açısını destekleyecek daha fazla uygulama eklenmesi önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Türkçe Eğitimi, Okuma Eğitimi, Medya Metni, Ortaokul Türkçe Dersi, Medya Metinlerini Değerlendirme Becerisi, Eleştirel Medya Okuryazarlığı.
It is observed that the frequency of including media texts in secondary school Turkish textbooks has increased significantly in recent years. This increase is directly related to the effects of digitalization on everyday life and learning processes, the need to equip students with multiliteracy skills, and the function of media texts in developing critical thinking, comprehension, and evaluation skills. However, children of the internet age are extremely successful in using social media and technology. Media texts can contain more than one communication element such as writing, sound and image. It is inevitable that these features have positive and negative consequences. Based on the fact that media texts are included as learning outcomes in the renewed 2024 Turkish Lesson Teaching Programme and as texts in textbooks, this study examined the 7th and 8th grade students' ability to evaluate informative and event-based media texts. The study, which was carried out in accordance with document analysis, one of the qualitative research methods, was carried out with a total of 153 students at the 7th and 8th grade level in a state secondary school in Manavgat district of Antalya province. The research was conducted during the final weeks of the school year, and the students had previously studied media texts in their textbooks during classroom instruction. Therefore, four media texts available on the internet and deemed suitable for the student’s level -selected with input from field experts- were chosen (see Table 1). These four media texts were then read to students in the classroom via the smartboard. Afterwards, questions related to these media texts were distributed to the students. The data, which were examined in line with 12 basic criteria determined by the researchers by