Görsel Yalanlar, Sayısal Gerçekler: Türkiye’de Dijital Habercilikte İnfografik Yoluyla Veri Manipülasyonuna Eleştirel Bir Bakış
Hitit Sosyal Bilimler Dergisi (Online), cilt.19, sa.1, ss.27-52, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 19 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.17218/hititsbd.1711692
- Dergi Adı: Hitit Sosyal Bilimler Dergisi (Online)
- Derginin Tarandığı İndeksler: Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), Directory of Open Access Journals, TR DİZİN (ULAKBİM), Academic Search Ultimate (EBSCO)
- Sayfa Sayıları: ss.27-52
- Akdeniz Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, dijital habercilik bağlamında giderek daha görünür hale gelen infografik içeriklerin, veri temelli manipülasyon biçimleri aracılığıyla söylemsel yönlendirme potansiyelini nasıl taşıdığına odaklanmaktadır. Günümüzde infografikler yalnızca haberin görselleştirilmiş sunumları değil; aynı zamanda anlam üretim süreçlerinde yönlendirici, çerçeveleyici ve çoğu zaman ideolojik yeniden üretim aracı olarak konumlanmaktadır. Araştırmanın kuramsal zemini, Pinto’nun (2017) infografik haberciliğin taşıması gereken etik ve yapısal niteliklerine ilişkin yaklaşımı; Cairo’nun (2016) veri görselleştirme yoluyla gerçekleştirilen manipülasyon pratiklerine dair tipolojisi; Kress ve van Leeuwen’in (2020) görsel anlatıların ideolojik kurgusunu açıklayan göstergebilimsel söylem çözümlemesi ile Wainer’ın (2016) “görsel yalan stratejileri” kuramı ekseninde yapılandırılmıştır. Nitel araştırma deseni kapsamında gerçekleştirilen çalışmada, TRT Haber ve Habertürk dijital haber platformlarında 1–30 Nisan 2025 tarihleri arasında yayımlanan infografik haber içerikleri, betimsel analiz yöntemiyle sistematik biçimde incelenmiştir. Verilerin çözümlemesi, infografiklerde bağlamsızlaştırma, görsel ölçek ve eksen manipülasyonu, seçici veri sunumu ve hiyerarşik kompozisyon gibi görsel stratejiler yoluyla haberin ideolojik biçimde yeniden kurgulandığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda infografikler, nesnellik iddiası taşıyan veri temelli içeriklerin, görsel biçimlendirme yoluyla alımlayıcıyı belli bir bakış açısına yönlendirme potansiyeline sahip araçlara dönüştüğünü göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, veri gazeteciliğinin merkezinde yer alan nesnellik ve tarafsızlık ilkelerinin, infografik temsiller aracılığıyla söylemsel düzeyde kırılabildiğini ve bu görsel içeriklerin medya söyleminin ideolojik inşasında aktif bir rol üstlenebileceğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, infografik içeriklerin yalnızca teknik doğruluklarıyla değil, aynı zamanda taşıdıkları söylemsel niyet ve bağlamla birlikte ele alınması gerektiğini göstermektedir.
This study investigates how infographic content, which has become increasingly prevalent in digital journalism, functions as a potential vehicle for data-driven manipulation and ideological framing. In the contemporary media landscape, infographics are no longer merely tools for conveying information; rather, they operate as discursive instruments that shape, direct, and, in some cases, distort the construction of meaning. The theoretical framework of this research is grounded in Pinto’s (2017) criteria for ethical and structural standards in infographic journalism, Cairo’s (2016) typology of manipulation techniques through data visualization, Kress and van Leeuwen’s (2020) multimodal discourse analysis model of visual narratives, and Wainer’s (2016) theory of “strategies of visual lies. Employing a qualitative research design, the study systematically examines infographic news content published between April 1 and April 30, 2025, on two major digital news platforms in Türkiye: TRT Haber and Habertürk. Using descriptive analysis, the research identifies several manipulative strategies embedded within the infographics, including decontextualization, axis and scale distortion, selective data presentation, and visual hierarchy. These strategies reveal that infographic structures-despite their appearance of objectivit-are capable of subtly guiding audience perception in ideologically laden ways. The findings suggest that the foundational principles of data journalism-particularly objectivity and impartiality-can be discursively undermined through the visual representation of data. As such, this study underscores the need to critically assess infographic content not only in terms of technical accuracy but also with regard to the ideological and discursive frameworks it conveys. Infographics, therefore, should be understood as active agents in the construction of media discourse rather than as neutral representations of factual data.