İpek Böceği Dışkısının Özellikleri ve Kullanımı

Creative Commons License

Gurel F.

Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji dergisi, cilt.14, sa.8, ss.2411-2417, 2026 (TRDizin)

Özet

İpek böceği (Bombyx mori Linnaeus), ipek üretimiyle bilinen ve 5000 yıldır yetiştirilen ekonomik açıdan önemli bir böcektir. İpek böceği yetiştiriciliğinin birincil ürünü ipek lifi olsa da ipek üretimine kıyasla yetiştirme ve ipek işleme sırasında önemli miktarda ekonomik olarak değerli yan ürünler ortaya çıkar. İpek böceği dışkısı, yetiştirme sürecinde büyük miktarlarda üretilen ve besin maddeleri ve biyoaktif bileşikler açısından zengin olan önemli bir yan üründür. Ortalama olarak, bir kutu larvayı (yaklaşık 20000 birey) beslemek için yaklaşık 500 kg dut yaprağı gereklidir. Bu yetiştirme sonucunda yaklaşık 150 kg ipek böceği dışkısı ve 250 kg dut atığı oluşur. İpek böceği dışkısı yaklaşık %60 nem, %14-15 azot içermeyen özüt, %8 ham lif, %6-7 ham protein ve %1,5 ham yağ içerir. Ayrıca, klorofil ve türevleri, pektin, lutein, yaprak proteinleri, yağ asitleri, steroller, flavonoidler ve karotenoidler gibi değerli biyoaktif bileşikler içerir. Tarihsel olarak, ipek böceği dışkısı gübre ve geleneksel Asya tıbbında tedavi edici bir madde olarak kullanılmış olup, günümüzde de genellikle kompost ve hayvan yemi olarak değerlendirilmektedir. Dahası, son bilimsel ve teknolojik gelişmeler, ipek böceği dışkısının farmakoloji, biyoteknoloji, kimya, gıda bilimi ve malzeme bilimi de dahil olmak üzere çeşitli alanlarda önemli potansiyelini göstermiştir. Bu makalede, ipek böceği dışkısının fiziksel ve kimyasal özellikleri, farklı sektörlerdeki potansiyel uygulama alanları ve bu konuyla ilgili son araştırmalar özetlenmiştir.
Silkworm (Bombyx mori Linnaeus) is an economically important insect known for silk production and has been cultivated for 5.000 years. Although silk fiber is the primary product of silkworm rearing, a considerable amount of economically valuable by-products compared to the amount of silk produced are generated during the cultivation and processing of silk. Silkworm excrement is a major by-product produced in large quantities during the rearing process and is rich in nutrients and bioactive compounds. On average, 500 kg of mulberry leaves are required to feed one box of larvae (approximately 20.000 individuals). As a result of this rearing, nearly 150 kg of silkworm excrement and 250 kg of mulberry waste are generated. Silkworm excrement contains approximately 60% moisture, 14–15% nitrogen-free extract, 8% crude fiber, 6–7% crude protein, and 1.5% crude fat. In addition, it contains valuable bioactive compounds such as chlorophyll and its derivatives, pectin, lutein, leaf proteins, fatty acids, sterols, flavonoids, and carotenoids. Historically, silkworm excrement was used as a fertilizer and as a therapeutic agent in traditional Asian medicine and it is still widely utilized today as compost and animal feed. Moreover, recent scientific and technological advances have demonstrated the significant potential of silkworm excrement in various fields, including pharmacology, biotechnology, chemistry, food science, and materials science. This article summarizes the physical and chemical properties of silkworm excrement, its potential application areas across different sectors, and recent research related to this topic.