Son Dönem Osmanlı Âlimlerinden İbn Âbidîn'in Hz. Peygamber Methiyesi Üzerine Tematik Bir İnceleme

Bahşi T.

ŞIRNAK ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ, sa.38, ss.413-431, 2025 (ESCI, TRDizin)

Özet

Son dönem Osmanlı âlimlerinden Muhammed Emin İbn Âbidîn (ö. 1252/1836), fıkıhçı kimliği ile temayüz eden bir ilim adamıdır. Aynı zamanda o, sahip olduğu nazm kabiliyeti sayesinde gerek didaktik manzumeler gerekse mersiye ve methiye gibi edebî ürünler ortaya koyan bir şairdir. İbn Âbidîn, Osmanlı dönemi şairlerinin yoğun ilgi gösterdiği Hz. Peygamber’i (s.a.v.) methetmeye yönelik kasideler de kaleme almıştır. Onun nebevî methiyelerinden biri mîmiyye diğeri ise nûniyye kasidesidir. Bu araştırmanın konusu, İbn Âbidîn’in henüz genç yaşlarında Hz. Peygamber’in ravzasında okunmak üzere hacılarla gönderdiği kaside-i nûniyye’sidir. Günümüz akademik çalışmalarında İbn Âbidîn’nin fıkhî yönü üzerine odaklanıldığı, onun edebî yönünün ise ihmal edildiği görülmektedir. Söz konusu boşluğun doldurulması amacıyla yapılan bu araştırmanın problemi, methiyede yer alan temaların tespit edilmesi ve şaire özgü yorumların ortaya çıkarılmasıdır. Makalede ilk olarak İbn Âbidîn’in şiire bakış açısı irdelenmekte, ardından doküman analiz yöntemi kullanılarak methiyenin tematik analizi yapılmaktadır. Hz. Peygamber’in yüceliğini anlatmak hususunda kelimelerin kifayetsiz kalacağını vurgulayan İbn Âbidin’in methiyesinde özlem, pişmanlık, Hz. Peygamber’e verilen mucizeler ve onun sahip olduğu yüce özellikler, şefaat ve dua gibi alt temaları kendine has bir üslupla kullandığı tespit edilmiştir. Ayrıca, dil-düşünce ilişkisi zemininde methiyede yer alan temaların, şairin Hz. Peygamber’e olan sevgisini ve farklı alanlardaki ilmî müktesebatını yansıtan bir yönü olduğu da saptanmıştır. Bu makalenin İbn Âbidin’in edebî yönünü konu edinecek diğer çalışmalara katkı sunması beklenmektedir.
Muhammad Amin Ibn Ābidīn (d. 1252/1836), one of the prominent scholars of the late Ottoman period, was a distinguished intellectual primarily known for his expertise in Islamic jurisprudence. However, he was also a poet who, thanks to his talent for verse composition, produced literary works ranging from didactic poetry to elegies and panegyrics. Ibn ʿĀbidīn authored qasidas in praise of the Prophet Muhammad (peace be upon him), a genre to which many Ottoman era poets devoted considerable attention. Among his prophetic panegyrics, one is composed in the mīmiyya and another in the nūniyya. Contemporary academic studies have largely focused on Ibn Abidin’s contributions to jurisprudence, while his literary aspect has been overlooked. This study seeks to address that gap by examining his nūniyya form Prophetic panegyric, which he composed in his youth and sent with pilgrims to be recited at the Prophet’s ravza in Medina. The main objective of this research is to identify the underlying themes of the panegyric and to uncover the poet’s unique interpretative expressions. The article first explores Ibn Abidin’s perspective on poetry, followed by a thematic analysis of the panegyric using the document analysis method. The findings reveal that Ibn ʿĀbidīn, who emphasizes the inadequacy of words in fully expressing the grandeur of the Prophet, skillfully employs sub-themes such as longing, repentance, the miracles granted to the Prophet, his exalted characteristics, intercession, and supplication in his own unique style. Furthermore, within the framework of the language-thought relationship, the themes in the panegyric reflect both the poet’s profound love for the Prophet and his interdisciplinary scholarly erudition. This article is expected to contribute to future studies on Ibn Abidin’s literary aspect.