Keloğlan Tipi ile Kalenderî Tipi Arasındaki Benzerlikler

Kasapoğlu E., Yeşildal Ü. Y.

Bayterek Uluslararası Akademik Araştırmalar Dergisi, cilt.9, sa.1, ss.29-46, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Sınıflandırmada belirli başlı özellikleri tipler temsil eder. Onlar, toplum tarafından kabul edildikten ve benimsendikten sonra geleneksel olarak varlığını devam ettirebilirler. Sadece masallarda değil; motif ilişkisi bulunan çeşitli halk edebiyatı ürünlerinde de karşımıza çıkan Keloğlan, yalnızca dış görüşü ile meşhur olmuş ya da adı Keloğlan olduğu için tipleşen bir masal kahramanı değildir. Farklı isimler ile Türk coğrafyalarında karşılaştığımız Keloğlan, kendisinde bulundurduğu karakteristik özellikleri sayesinde olaylar, durumlar karşısında sergilediği olumsuz özelliklerine rağmen toplum tarafından kabul edildiği için bir masal tipidir. Anadolu’da Türklüğün ve İslamiyet’in yayılması sürecinde katkıları olan Kalenderîler de her topluluk gibi çeşitli özellikleri bünyelerinde barındırlar. Bu zümrenin İslam dinini algılamaları ve yorumlamaları diğer tasavvufî gruplara nazaran aykırılıklar içerdiği ve bunun kimi zaman kalabalıklar tarafından kabul edilmesi nedeniyle tip olarak karşımıza çıkmıştır. Çalışmamızda Türk masalının önemli tipi olan Keloğlan ile bir dönem tasavvufi geleneği uçlarda yaşayan topluluk olan Kalenderî tipi arasındaki kellik, fakirlik, tembellik, dışlanma, hilekârlık, cezalandırma yöntemleri ve kazanımları kabul etme gibi benzer özellikler tespit edilmeye çalışılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda farklı gayelere hizmet eden iki tipin benzerlikleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır.