Akademik Veri Yönetim Sistemi
18. Ulusal Sosyal Bilimler Kongresi, Ankara, Türkiye, 24 - 26 Eylül 2025, ss.316, (Özet Bildiri)
2000 ve 2008 yıllarında sosyal güvenlik alanında yapılan düzenlemeler, emekli maaşlarının reel alım gücünde kademeli bir düşüşe neden olmuştur. Bugün gelinen noktada, yaşlı yoksulluğu kent mekânında farklı boyutlarıyla görünür hâle gelmeye başlamıştır. Ancak çok daha güncel bir olgu olarak, yaşlıların (ve genel anlamda kent mülksüzlerinin) maruz kaldığı barınma kriziyle birleşen yeni bir barınma biçimi ortaya çıkmıştır. Kent merkezlerinde genellikle depo olarak kullanılan 5 metrekarelik dükkanlarda barınma, mülksüzlerin bu kriz karşısında geliştirdiği zorunlu bir çözüm yolu olarak dikkat çekmektedir.
Günümüzde yaşlı yoksulluğu ile kesişen barınma krizi, yalnızca mevcut emekli nüfusu etkilemekle kalmamakta, aynı zamanda gelecekteki kuşaklar açısından da derinleşen bir yapısal tehdit oluşturmaktadır. Sosyal güvenlik sisteminde yaşanan dönüşümler, konut piyasasındaki spekülatif dalgalanmalar ve kamusal hizmetlerin gerilemesi bu süreci daha da kırılganlaştırmaktadır. Eğer bütüncül ve hak temelli sosyal politikalar üretilmezse, kentlerdeki konut güvencesizliği yalnızca marjinal grupların değil, toplumun geniş kesimlerinin karşı karşıya kalacağı kalıcı bir kriz hâline gelecektir. Bu nedenle, barınma hakkını sosyal güvenlik sisteminin ayrılmaz bir parçası olarak yeniden düşünmek ve sosyal devletin kurucu ilkeleri çerçevesinde güçlü bir müdahale mekanizması geliştirmek, yalnızca mevcut sorunlara değil, gelecekte yaşanabilecek toplumsal çöküntülere karşı da temel bir direnç noktası oluşturacaktır.
Bu çalışmada, yeni bir olgu olarak “dükkan evler”in tanımı yapılacaktır. Barınma ve sosyal güvenlik sisteminin krizi, neoliberal kapitalizm çerçevesinde ele alınarak yaşlı yoksulluğu bağlamında incelenecektir. Dükkan evlere ilişkin bu çalışmada eleştirel bir perspektif benimsenmiş olup, yöntem olarak nitel araştırma yöntemi tercih edilmiştir. Hakikatin ancak onu deneyimleyenlerce ortaya çıkarılabileceğine olan inanç doğrultusunda, derinlemesine mülakat teknikleriyle deneyim aktarımına başvurulmuştur. Konuya ilişkin etik kurul başvurusu Akdeniz Üniversitesi Etik Kurulu’na yapılmıştır. Araştırmacının Antalya’da ikamet etmesi ve kentin barınma krizinin en yoğun yaşandığı bölgelerden biri olması nedeniyle, alan araştırması kongrenin tam metin teslim tarihinden önce gerçekleştirilecektir. Bu kapsamda, dükkan ev kategorisine giren barınma alanları tespit edilmiş; gündelik yaşamın akışkanlığı içerisinde bu mekânlarda yaşayan bireylerle ilişki kurularak saha süreci başlatılmıştır.
Çalışmanın birinci bölümünde barınma krizi ve sosyal güvenlik sistemindeki dönüşümlerin nedenleri ele alınacak, ikinci bölümde konu epistemolojik ve metodolojik bağlamda değerlendirilerek teorik arka plan sunulacaktır. Üçüncü bölümde ise saha gözlemlerine yer verilecektir. Sonuç bölümünde, konut sorununa dair üretilebilecek alternatif çözüm önerileri tartışmaya açılacaktır.