Akademik Veri Yönetim Sistemi
8thInternational Congress on Human Studies (ICHUS-2025), Ankara, Türkiye, 10 - 11 Aralık 2025, cilt.1, ss.128-140, (Tam Metin Bildiri)
Öz “Siirtli Hafız” lakabıyla tanınan Muhammed Sıddık Hekim 1923 yılında Siirt’in Şeyh Halef mahallesinde dünyaya gelmiştir. Altı yaşında eline Kur’ân almadan, görme engelli hocasının okumasıyla hafızlığını tamamlayan Hekim, ilim öğrenmek için Mısır’a gitme niyetiyle gemiyle yola çıkmış, fakat Antalya’ya yerleşmiştir. 1948-1960 yılları arasında Kumluca’da imam-hatiplik görevinin yanı sıra ticaretle meşgul olan Hekim, bu tarihten sonra Antalya merkezinde bulunan Yivli Minare dergahında uzun yıllar ilim ve irşâd konulu sohbetler gerçekleştirmiş, hutbe vermiştir. Hekim’in sohbetleri, video ve ses kayıt cihazları aracılığıyla kayıt altına alınmış, bir kısmı deşifre edilerek üç cilt halinde yayımlanmıştır. İstanbul’dan ve çeşitli ülkelerden hadis ve İslami ilimlere dair kitaplar satın almıştır. Bin cilde yaklaşan ve çoğunluğu çeşitli hadis branşlarına yönelik olan kitapları, oğlu Hüsameddin Hekim tarafından Akdeniz Üniversitesi İlahiyat Fakültesi kütüphanesine bağışlanarak öğrencilerin ve akademisyenlerin istifadesine sunulmuştur. Hekim’in hayatı, klasik yazılı ilim geleneğinden farklı olarak halk içinde şekillenmiş sözlü bir ilim ve hikmet taşıyıcısının örneğidir. Bu çalışma, kitaplarından ve onu tanıyanlarla gerçekleştirilen görüşmelerden elde edilen bilgilerle Hekim’in hayatını ve hadis ilmine yönelik görüşlerini konu edinmekte, literatürde yer edinmemiş bir halk âlimini tanıtmayı, hadis ilmine yönelik görüş ve faaliyetlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Hekim hadislerin önemi, reddi ve inkârı, sünnet ve Kur’ân karşısındaki konumu, sıhhat durumları, yanlış anlaşılması gibi birçok konuya temas etmiş, Sünnî âlimlerin eserlerinden nakillerde bulunarak dinleyicileri hadis ve diğer İslâmî ilimler konusunda bilgilendirmeye ve bilinçlendirmeye çalışmıştır. Modern ya da klasik bir eğitim almamasına rağmen kişisel çabasıyla birçok ilim dalında küçümsenemeyecek bir birikim elde etmiştir. Bununla birlikte bazı aktarımlarında az da olsa nispet ya da tercüme hatası gibi sorunlar görülebilmektedir. Şeyh Said vakası, şapka, baş örtüsü ve dâru’l-harb meseleleri gibi güncel birçok konu hakkında fikirlerini dile getirerek dinleyicileri fitneden uzak durmaya davet etmiştir. Hekim, birikimini çevresindeki kitle ile paylaşmaya özen göstermiş, insanlara faydalı olmayı gaye edinmiştir. 2009 yılında, Antalya’da vefat etmiştir. Anahtar Kelimeler: Muhammed Sıddık Hekim, Siirtli Hafız, Hadis, Hadis İlmi, Halk Âlimi.
Abstract Known by the nickname “Siirtli Hafız,” Muhammad Siddik Hekim was born in 1923 in the Şeyh Halef neighborhood of Siirt. Without ever holding a Qur’an in his hands, Hekim completed his memorization of the Qur’an at the age of six by listening to his visually impaired teacher recite it. He set sail for Egypt with the intention of studying, but settled in Antalya instead. Between 1948 and 1960, Hekim worked as an imam-hatip in Kumluca and was also involved in trade. After this period, he held discussions on science and guidance and gave sermons for many years at the Yivli Minare dergâh in central Antalya. Hekim’s conversations were recorded using video and audio recording devices, and some of them were transcribed and published in three volumes. He purchased books on hadith and Islamic sciences from Istanbul and various countries. His books, numbering close to a thousand volumes and mostly focused on various branches of hadith, were donated by his son Hüsameddin Hekim to the library of the Faculty of Theology at Akdeniz University, where they are available for use by students and academics. Hekim’s life is an example of an oral scholar and bearer of wisdom who was shaped within the community, unlike the classical written scholarly tradition. This study focuses on Hekim’s life and his views on hadith science, based on information obtained from his books and interviews with those who knew him. It aims to introduce a folk scholar who has not been mentioned in the literature and to present his views and activities regarding hadith science. Hekim touched upon many topics, such as the importance of hadiths, their rejection and denial, their position in relation to the Sunnah and the Qur’an, their validity, and their misinterpretation. He quoted from the works of Sunni scholars, striving to inform and raise awareness among his listeners about hadith and other Islamic sciences. Despite not having received a modern or classical education, he has acquired considerable knowledge in many fields of science through his personal efforts. However, some of his transmissions may contain minor problems such as attribution or translation errors. He expressed his views on many current issues, such as the Sheikh Said case, the hat, the headscarf, and the dar al-harb issue, inviting his listeners to stay away from strife. Hekim took care to share his knowledge with those around him, aiming to be useful to people. He passed away in Antalya in 2009. Keywords: Muhammad Siddik Hekim, Hafiz from Siirt, Hadith, Science of Hadith, Public Scholar.