BÜTÇE MİYOPLUĞUNU AZALTMADA İÇ DENETİMİN ROLÜ

Dursun G. D., Terzioğlu M., Tutcu B.

Akademik Hassasiyetler, sa.31, ss.238-261, 2026 (TRDizin)

Özet

Miyopluk, bireyin yakın çevresini net görürken uzak mesafeleri bulanık algılamasıyla karakterize edilen bir görme bozukluğudur. İşletme yönetimi bağlamında bu kavram, işletmelerin kısa vadeli hedeflere odaklanarak uzun vadeli projeksiyonları ve stratejik fırsatları yeterince öngörememesi durumu olarak yorumlanmaktadır. Bu çalışmada, işletmelerin bütçeleme süreçlerinde geleceği net görememe sorunu olarak ifade edilen bütçe miyopluğu kavramsallaştırılarak, bu olgunun ortaya çıkmasına yol açan faktörler ve olası çözüm yolları bütüncül biçimde ele alınmaktadır. Araştırma kapsamında, bütçe miyopluğunu tetikleyen unsurlar dört boyutta incelenmekte ve iç denetim mekanizmasının bu olumsuz süreci ilişkisi ve olası düzenleyici (moderator) rolü ampirik bir yaklaşımla analiz edilmektedir. Kamu ve özel sektörde bütçe süreçlerinden sorumlu 280 profesyonelden, anket tekniğiyle elde edilen veriler Doğrulayıcı Faktör Analizi ve Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi kullanılarak test edilmiştir. Analiz sonuçları, iş süreçlerindeki rutinleşme, makroekonomik belirsizlikler ve yöneticilerin kısa vadeye odaklı psikolojik tutumları ile bütçe miyopluğu arasında anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki olduğunu; iç denetim etkinliği daha yüksek olduğunda, tetikleyici faktörler ile bütçe miyopluğu arasındaki ilişkilerin daha zayıf seyrettiğine işaret etmektedir. Araştırma bulguları ayrıca, özel sektör çalışanlarının bütçe miyopluğu algısının kamu sektörüne kıyasla daha yüksek olduğunu ve operasyonel kademelerin stratejik vizyondan kopma eğiliminde bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışma, iç denetimin yalnızca bir kontrol mekanizması değil, aynı zamanda stratejik karar süreçlerini destekleyen bir “erken uyarı sistemi” olarak konumlandırılmasının, bütçe miyopluğunu önlemede kritik bir rol oynayabileceğini göstermektedir. 

Myopia is a visual impairment characterised by an individual's ability to see their immediate surroundings clearly while perceiving distant objects as blurred. In the context of business management, this concept is interpreted as the inability of businesses to sufficiently anticipate long-term projections and strategic opportunities by focusing on short-term goals. This study conceptualises budget myopia as the inability of businesses to see the future clearly in their budgeting processes, comprehensively addressing the factors that lead to this phenomenon and possible solutions. Within the scope of the research, the elements triggering budget myopia are examined in four dimensions, and the relationship between the internal audit mechanism and this negative process, as well as its possible moderating role, are analysed using an empirical approach. Data obtained through a survey 280 professionals responsible for budget processes in the public and private sectors were tested using Confirmatory Factor Analysis and Multiple Linear Regression Analysis. The analysis results indicate a significant and positive relationship between budget myopia and the routinisation of work processes, macroeconomic uncertainties, and managers' short-term psychological attitudes. They also indicate that when internal audit effectiveness is higher, the relationships between triggering factors and budget myopia are weaker. The research findings also reveal that private sector employees' perception of budget myopia is higher than in the public sector and that operational levels tend to deviate from the strategic vision. In this context, the study emphasises that positioning internal audit not only as a control mechanism but also as an ‘early warning system’ supporting strategic decision-making processes may be associated with lower levels of perceived budget myopia.