KAVAKBAŞI (BİTLİS) KİL ÖRNEKLERİNİN GEOTEKNİK VE MİNERALOJİK ÖZELLİKLER YÖNÜNDEN İNCELENMESİ
4TH INTERNATIONAL RAHVA TECHNICAL AND SOCIAL RESEARCHES CONGRESS, Bitlis, Türkiye, 22 - 23 Şubat 2025, ss.389-391, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Bitlis
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.389-391
- Akdeniz Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Kil mineralleri, genellikle fillosilikat grubuna ait ve tane boyutu 2 μm’den küçük olan sulu alüminosilikatlar olarak sınıflandırılan doğal bileşenlerdir. Bu mineral kâğıt kaplama, plastik, kauçuk, boya, böcek ilaçları ve gübre üretiminde yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Su ile kolayca şekillendirilebilen ve yüksek sıcaklıklarda sertleşerek dayanıklılığı artan kil, seramik endüstrisinde de temel bir bileşen olup porselen, çanak çömlek, tuğla, kiremit, fayans ve yer döşemelerinin üretiminde geniş bir kullanım alanına sahiptir. Ayrıca bu mineraller mühendislik uygulamalarındaki baraj gövdelerinin çekirdek dolgularında, yol yapılarında ve katı atık depolama tesislerinin taban sızdırmazlık katmanlarında doğal dolgu malzemesi olarak etkin bir şekilde kullanılmaktadır.
Bu çalışma, Kavakbaşı beldesinde (Mutki/Bitlis) çanak-çömlek ve tandır üretiminde kullanılan killerin zemin indeks özelliklerinin ve mineralojik yapısının belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Örnekler, yerel halkla yapılan görüşmeler doğrultusunda Kavakbaşı belde merkezinden ve Arpalıseki mahallesinin kuzeybatısında bulunan iki farklı lokasyondan alınmıştır. Toz haline getirilen killerin mineralojik özellikleri X-ışını kırınımı (XRD) yöntemiyle, dane boyu dağılımı elek analizi yöntemiyle, silt ve kil içeriği ise hidrometre analizi yöntemiyle (TS EN ISO 17892-4, 2016) tespit edilmiştir. Zeminin dane yoğunluğu piknometre yöntemiyle (TS EN ISO 17892-3, 2016), likit limit ve plastik limit değerleri de standartta belirtilen kriterlere (TS 1900-1, 2006) göre belirlenmiştir.
Mineralojik analizlere göre Kavakbaşı beldesinden alınan killerin %58.1’inin kuvars, %18.5’inin plajiyoklaz, %7.3’ünün illit, %7.7’sinin kaolin, %4.7’sinin kalsit ve %3.7’sinin montmorillonit minerallerinden; Arpalıseki mahallesinden alınan killerin ise %49.5’inin kuvars, %23.7’sinin illit, %13.9’unun plajiyoklaz, %8.5’inin kaolin ve %4.4’ünün montmorillonit minerallerinden oluştuğu görülmüştür. Geoteknik özellikler açısından yapılan dane boyu dağılım analizlerine göre Kavakbaşı beldesinden alınan örneklerin ağırlıkça %3.7 çakıl, %22.5 kum, %40.8 silt ve %33 kil içerdiği tespit edilirken; Arpalıseki mahallesinden alınan örneklerde ise bu değerlerin sırasıyla %6.7, %10.2, %35.1 ve %48 olduğu görülmüştür. İncelenen kil örneklerinin dane yoğunlukları sırasıyla 2.759 g/cm³ ve 2.802 g/cm³ olarak belirlenmiştir. Atterberg limitleri açısından Kavakbaşı beldesinden alınan örneklerin likit limiti %44 ve plastik limiti %23.65 Arpalıseki mahallesinden alınan örneklerin ise likit limiti %47 ve plastik limiti %24.56 olarak tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, Bitlis’in Mutki ilçesine bağlı Kavakbaşı belde merkezinden ve Arpalıseki Mahallesi’nden alınan kil örneklerinde kuvars, illit, plajiyoklaz, kaolin ve montmorillonit minerallerinin bulunduğu tespit edilmiştir. Arpalıseki Mahallesi’nden alınan örneklerde kil minerallerinin daha yüksek oranda olduğu belirlenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, incelenen örneklerin ASTM D 2487 standardına göre düşük plastisiteli kil grubuna dahil olduğu tespit edilmiştir