Akademik Veri Yönetim Sistemi
12. Örgütsel Davranış Kongresi, Konya, Türkiye, 30 Ekim - 01 Kasım 2025, cilt.1, ss.731-743, (Tam Metin Bildiri)
İhbarcılık (whistleblowing), örgütlerde etik dışı uygulamaların ve yolsuz- lukların ortaya çıkarılmasında, şeffaflık ve hesap verebilirliğin tesisinde kritik bir rol oynamaktadır. Özellikle son yıllarda kamu ve özel sektörlerde yaşanan finansal skandallar, etik liderliğin ve örgütsel güvenin önemini artırmış; ihbarcılık, kurumsal yönetişimin sürdürülebilirliği açısından vazgeçilmez bir mekanizma haline gelmiştir. Bu doğrultuda, çalışanların etik dışı davranışları ifşa etme eğilimlerini anlamaya yönelik araştırmaların sayısında dikkate değer bir artış yaşanmıştır. Ancak literatürdeki bu hızlı büyüme, çalışmaların dağınık bir görünüm sergilemesine ve tematik bütünlüğün zayıflamasına neden olmuştur. Bu durum, ihbarcılık alanındaki kavramsal eğilimlerin ve araştırma boşluklarının sistematik biçimde değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu araştırmanın temel motivasyonu, ihbarcılık konusundaki bilimsel üretimi bütüncül biçimde analiz ederek literatürdeki eğilimleri, öne çıkan temaları ve eksik yönleri belirlemektir. Çalışma, özellikle misilleme, etik liderlik, kurumsal yönetişim ve psikolojik güvenlik gibi kavramların literatürde nasıl konumlandığını inceleyerek, ihbarcılığın bireysel niyetlerden kurumsal yapı ve kültüre uzanan çok katmanlı doğasını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaçla çalışma, bibliyometrik analiz yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Web of Science veri tabanından elde edilen ve yalnızca sosyal bilimler alanında yayımlanmış İngilizce makalelerden oluşan veri seti, 1980–2025 yılları arasındaki 665 çalışmayı kapsamaktadır. Analizler, R programlama diliyle geliştirilen Biblioshiny uygulaması kullanılarak yapılmıştır. Bu kapsamda yıllara göre yayın eğilimleri, en üretken yazarlar, ülkeler ve dergiler, tematik ağlar ve anahtar kelime ilişkileri incelenmiştir. Bulgular, ihbarcılık araştırmalarının yıllık artış oranının %9,36 olduğunu ve 2018 sonrası dönemde önemli bir ivme kazandığını göstermektedir. En yoğun çalışmalar ABD, Birleşik Krallık ve Avustralya’da gerçekleştirilmiş; etik, misilleme, örgütsel adalet ve güven temalarının merkezi konumda olduğu saptanmıştır. Son yıllarda ise “psikolojik güvenlik”, “çalışan hakları” ve “örgütsel güvenlik” kavramlarının öne çıkması, literatürün daha koruyucu ve katılımcı bir yön kazandığını göstermektedir. Araştırma, ihbarcılık alanındaki mevcut bilgi birikimini 732 disiplinler arası bir çerçevede yeniden değerlendirerek literatürdeki dağınıklığı azaltmakta ve gelecekteki çalışmalara yön gösterecek bir harita sunmaktadır. Elde edilen bulgular, hem kuramsal olarak ihbarcılığın etik liderlik, adalet ve yönetişim ekseninde yeniden konumlandırılmasına hem de uygulamada çalışanların güvenli bir şekilde bildirimde bulunabilecekleri sistemlerin güçlendirilmesine katkı sağlamaktadır. Ayrıca bu araştırma, ihbarcılık literatüründe küresel ölçekte daha kapsayıcı yaklaşımların geliştirilmesine katkı sağlayarak ve dağınık görünümü aşarak hem teorik gelişime hem de pratik düzenlemelere rehberlik edebilecek kapsamlı bir çerçeve sunmaktadır.