Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Kemal Reha Kavas
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Günümüzde Türkiye sınırlarında, Akdeniz Bölgesi’nde yer alan Antalya kenti, zengin bir
tarihsel mirasa ev sahipliği yapmaktadır. Kent; Helenistik, Roma, Bizans, Selçuklu,
Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemleri boyunca iskân edilmiş, tarih boyunca önemini
korumuştur. Kentin yapılı çevresi, bu dönemler boyunca gelişim göstermiş ve
dönüşmüştür. Söz konusu yapılı çevrenin en önemli öğelerinden biri, kenti kuşatan kent
surlarıdır. Antalya kent surları, Cumhuriyet Dönemi’ne kadar önemini korumuş, çeşitli
çatışmalara tanıklık etmiş, çeşitli tamiratlar geçirmiştir; Cumhuriyet Dönemi’nde ise
koruma kavramının yaygınlaşmasıyla, kültür varlığı olarak önemini korumaktadır. Kent
surları, askeri amaçla inşa edilmiş savunma yapıları olmanın ötesinde, daha geniş bir
bağlamda incelenmeyi hak etmektedir.
Antalya kent surları ve kent kapıları, tarihsel süreçteki siyasi, sosyal ve ekonomik
gelişmelerden doğrudan veya dolaylı olarak etkilenmiştir. Öte yandan surların kendisi de;
siyasi, sosyal ve ekonomik gelişmelerin gidişatına, doğrudan veya dolaylı etkide
bulunmuştur. Kent surları ve kentin geri kalanı arasında da çeşitli etkileşimler bulunduğu
tespit edilmiştir. Kent surları tarihsel süreç içerisinde kentin dönemsel niteliklerini
belirlerken, kentin büründüğü temel nitelik doğrultusunda değişikliğe uğramıştır.
Çalışmada Antalya kentinin, tarih boyunca dört temel niteliğe sahip olduğu tespit
edilmiştir. Bunlar askeri üs, ticari merkez, tarımsal merkez ve turizm merkezidir.
Kentin istikrar kazandığı dönemlerde surlar önemini yitirmiş, ticari merkez niteliği ön
plana çıkmış, sur dışında yaşamın mümkün olması ile verimli tarım arazileri
kullanılabilmiş, tarımsal merkez niteliği belirginleşmiştir. Kentin istikrarını yitirdiği
dönemlerde surlar önem kazanmış, surlar sayesinde kentin askeri üs niteliği ön plana
çıkmış, surlar örgütlü ticaret alanını mümkün kıldığı için ticari merkez özelliğini de
koruyabilmiştir. Surların bir kültür mirası olarak kabul edilmesi kentin turizm
niteliklerinin pekişmesinde rol oynamıştır. Kent surlarının mekânsal gelişmesi; siyasi,
sosyal ve ekonomik etmenler ile birlikte değerlendirildiğinde kent surlarının kente
yüklenen temel tarihsel nitelikler ile karşılıklı etkileşim içerisinde değişimlere uğradığı
sonucuna varılmıştır.