Astımlı ergenlere yönelik geliştirilen mobil sağlık uygulamasının ergenlerin astım kontrolü ve öz etkililik düzeyine etkisi: randomize kontrollü çalışma

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tez Danışmanı: Ayşegül İşler Dalgıç

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Amaç: Bu çalışma, Bandura'nın Öz-Etkililik Kuramına temellendirilerek astımı olan ergenlere yönelik kullanıcı odaklı ve mobil uyumlu bir web-app olan GençAstım Mobil Sağlık (mSağlık) uygulamasının geliştirilmesi ve bu uygulamanın ergenlerin astım kontrolü ve öz etkililik düzeyine etkisinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Bu araştırma randomize kontrollü deneysel tasarımda gerçekleştirilmiştir (CTN: NCT04691557). Çalışma Haziran 2020-Haziran 2023 tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi Hastanesi'nin ve Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin Çocuk Alerji ve İmmunoloji Polikliniklerinde yürütülmüştür. Dahil edilme kriterlerini karşılayan ergenler her iki gruba basit randomizasyon ile atanmıştır (GençAstım Grubu=27, Kontrol Grubu=27). GençAstım grubundaki ergenler GençAstım mSağlık uygulaması ve rutin poliklinik eğitimi; kontrol grubundaki ergenler ise yalnızca rutin poliklinik eğitimi almıştır. Veriler, her iki grupta da Google Formlar aracılığı ile elde edilmiştir. Kullanılan veri toplama formları; Bilgi Formu, Astım Kontrol Testi (AKT), Astımlı Çocuk ve Adölesanlar için Öz-Etkililik Ölçeği (AÇAÖÖ) ve GençAstım grubu için Sistem Kullanılabilirlik Skalası (SKS)'dır. Veriler, tanımlayıcı istatistikler, ki kare, Fisher'ın Kesin Testi, Mann-Whitney U Testi, Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi, Intention to Treat (ITT) Analizi kullanılarak analiz edilmiştir. p<.05 anlamlı olarak kabul edilmiştir. Bulgular: AKT puan ortalamaları açısından GençAstım grubundaki ergenler (ön test=15.85±2.54; son test=21.93±2.30) ile kontrol grubundaki ergenler (ön test=15.85±2.81; son test=18.11±2.65) arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu belirlenmiştir. AÇAÖÖ puan ortalamaları açısından GençAstım grubundaki ergenler (ön test=83.3±14.24; son test=97.4±7.85) ile kontrol grubundaki ergenler (ön test=80.5.±16.62; son test=86.7±12.69) arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır. Sonuç: Bandura'nın Öz-Etkililik Kuramına temellendirilerek oluşturulan, web tabanlı, mobil uyumlu ve kullanıcı odaklı olarak geliştirilen GençAstım mSağlık Uygulaması, ergenlerde astım kontrolü ve öz-etkililiğini artırmada etkilidir.