Tip 2 Diyabetli Hastaların Kullanımı İçin Geliştirilen Elektronik Hasta Karar Destek Sisteminin Öz Yönetim, Hasta Aktiflik Düzeyi ve Metabolik Parametrelere Etkisi

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Hemşirelik Fakültesi, Hemşirelik, Türkiye

Tez Danışmanı: Hicran Bektaş

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Amaç: Bu araştırmanın amacı, tip 2 diyabetli (T2DM) hastaların kullanımı için elektronik hasta karar destek sistemi (KDS) (Diabetes Patient Decision Support System [DiaPaDeSS]) geliştirilmesi ve uygulamanın öz yönetim, hasta aktiflik düzeyi ve metabolik parametrelere etkisinin değerlendirilmesidir.

Yöntem: Araştırma metodolojik ve randomize aktif kontrollü deneysel çalışma olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada tip 2 diyabetli hastaların kullanımı için elektronik hasta KDS (DiaPaDeSS) geliştirilmiştir. İkinci aşamada üç ay süresince girişim (DiaPaDeSS) grubundaki hastalar günlük veya haftalık olarak girilmesi beklenen izlem parametrelerini DiaPaDeSS’e girmiş, T2DM’nin akut ve kronik komplikasyonlarını DiaPaDeSS’in içinde yer alan elektronik KDS algoritmaları aracılığı ile değerlendirmiş ve öz yönetim uygulamalarını yapmıştır. Aktif kontrol grubundaki hastalar günlük veya haftalık izlem parametreleri, elektronik KDS algoritmaları bölümünü ve Sağlık Bakanlığı’nın T2DM ile ilgili broşürünü kullanmışlardır. Veriler Kişisel Bilgi Formu, Tip 2 Diyabet Öz Yönetim Ölçeği, Hasta Aktiflik Düzeyi Ölçeği ve Metabolik Parametre İzlem Formu ile toplanmıştır. Veriler tanımlayıcı istatistiksel analizler, t-testi, varyans ve ANCOVA analizi ile değerlendirilmiştir.

Bulgular: DiaPaDeSS uzman görüşlerinin uyum düzeyleri yüksektir. DiaPaDeSS ve aktif kontrol grubunun öz yönetim, hasta aktiflik düzeyi ve metabolik parametre izlem sonuçlarının son test puan ortalamaları arasındaki farklılık istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0.05). DiaPaDeSS grubunun %80.2’si, aktif kontrol grubunun %78.4’ü elektronik hasta KDS sistemini etkin bulmuştur.

Sonuç: T2DM’li hastaların kullanımı için geliştirilen elektronik hasta KDS hastaların öz yönetim ve hasta aktiflik düzeylerini artırmış ve metabolik parametrelerini iyileştirmiştir. Hastaların kullanımına yönelik KDS’ler ve web tabanlı uygulamaların kullanımının yaygınlaştırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: hasta aktifliği, hemşirelik, karar destek sistemi, metabolik parametreler, öz yönetim, tip 2 diyabet