Örtüaltında güzlük domates (Solanum lycopersicum L.) yetiştiriciliğinde yapraktan uygulanan kalsiyum ve borlu gübrelerin bitki besleme, verim ve kalite üzerine etkileri

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme, Türkiye

Tez Danışmanı: Mustafa Kaplan

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Bu çalışma; Antalya ili, Altınova (Koyunlar), Dumanlar, Gaziler, Kırcami ve Varsak yörelerinde örtüaltında güzlük domates (Solanum lycopersicum L.) yetiştiriciliği yapılarak yürütülmüştür. Bu amaçla çalışmada 12 farklı üretici serasında domates bitkilerine yapraktan, dikim tarihini takiben 4., 6. ve 8. haftalarda olmak üzere 3 kez "şelatlı kalsiyum gübresi (% 0,3 kalsiyum dozunda), kalsiyum klorür gübresi (% 0,3 kalsiyum dozunda), 14 bor gübresi (% 0,15 bor dozunda), şelatlı kalsiyum gübresi (% 0,3 kalsiyum dozunda) + 14 bor gübresi (% 0,15 bor dozunda), kalsiyum klorür gübresi (% 0,3 kalsiyum dozunda) + 14 bor gübresi (% 0,15 bor dozunda)" uygulamaları ve kontrol olmak üzere toplam 6 uygulama gerçekleştirilmiştir. Çalışmada çok faktörce tanımlanmış yetiştirme koşulları birçok faktör bakımından farklılık gösterebilecek, yöreyi temsil edecek üretici sera koşullarında domates bitkilerine yapraktan kalsiyumlu ve borlu gübre uygulamalarının yaygın bir etkisinin olup olamayacağının araştırılması amaçlanmıştır. Domates yetiştiriciliğinin yapıldığı sera toprakları ile ilgili olarak 0-20 cm ve 20-40 cm derinliklerinden örnekleme yapılmış, alınan toprak örneklerinin tekstür (bünye) olarak tın, kumlu killi tın, killi tın ve kil dağılımı gösterdiği, pH bakımından nötr ve hafif alkali reaksiyonlu, yüksek kireç içeriğine sahip olduğu, elektriksel iletkenlik (EC) sorunu olmadığı ve düşük organik madde içeriği tespit edilmiştir. Analizler sonucunda toprak örneklerinin toplam azot ve değişebilir potasyum değerlerinin iyi sınıfında belirlenirken, alınabilir fosfor, değişebilir kalsiyum ve magnezyum içerikleri oldukça iyi sınıfında yer aldığı belirlenmiştir. Mikroelementler bakımından alınabilir demir, çinko, mangan ve bakır yönünden iyi sınıfında, bor yönünden az sınıfında dağılım göstermişlerdir. Domates yetiştiriciliği sürecinde 7. hasat sırasında hem meyve hem de yaprak örneklemesi yapılmıştır. Alınan meyvelerde taze olarak yapılan titre edilebilir asitlik (TEA), sertlik, suda çözünebilir kuru madde (SÇKM) ve renk ölçüm analizleri ile meyve kuru örneklerinde; kalsiyum, bor, toplam azot, fosfor, potasyum, magnezyum, sodyum, demir, çinko, mangan ve bakır analizleri de yapılmıştır. Her hasat işleminde verim, meyve ağırlığı, meyve çapı, meyve sayısı belirlenerek veriler kaydedilmiştir. Yaprak örneklerinde ise kalsiyum, bor, toplam azot, fosfor, potasyum, magnezyum, sodyum, kükürt, demir, çinko, mangan ve bakır analizleri yapılmıştır. Yaprak örneklerinin toplam azot, fosfor ve potasyum içerikleri noksan sınıfında dağılım gösterirken diğer makro elementler kalsiyum, magnezyum ve kükürt yüksek sınıfında, mikro elementlerden demir, çinko ve bakır yeterli sınıfında, mangan yeterli ve yüksek sınıfında, bor elementi ise yüksek sınıfında yer almıştır. Verim ve kalite kriterleri incelediğinde; verimin 1,15-5,29 kg bitki-1, meyve ağırlığının 84-193 g meyve-1, meyve çapının 62,35-80,10 mm meyve-1, meyve sayısının 12,00-33,06 adet bitki-1, titre edilebilir asitlik % 0,18-% 0,39, sertlik 0,57-2,07 kg cm-2 ve suda çözünebilir kuru madde miktarı % 3,00-% 6,40 aralığında tespit edilmiştir. Çalışmada toprak, bitki, meyve ve hasat sonuç değerlerinin üretici bazında ortalamaları alınarak veriler kaydedilmiş ve uygulamaların etkileri değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda; domates bitkilerine yapraktan farklı kalsiyumlu ve borlu gübreleme uygulamalarının araştırma alanında olumlu bir etkisinin olmadığı ve yöresel ölçüde bu elementlerle yapraktan gübreleme önerisinde bulunulmasının etkili olmayacağı belirlenmiştir. Çalışmanın yürütüldüğüseralarda, kalsiyumlu ve borlu yapraktan gübreleme uygulamalarının yapılmadığı durumlarda, domates bitkilerinin sadece topraktan gerçekleştirdiği kalsiyumlu ve borlu beslenme seviyelerinin yeterli veya yüksek olduğunu ortaya koyan veriler en temel neden olarak gösterilebilir. Domates yaprak analiz sonuçları; başta azot, fosfor ve potasyum olmak üzere domates yetiştiriciliğinde, birçok bitki besin elementi beslenmesinde yaygın oranda noksanlıklara işaret etmektedir. Bu düzeyde görülen noksanlıkların, sınırladığı verim ve kalite kriterlerinde noksanlığı gözükmeyen kalsiyum ve bor elementlerinin yapraktan uygulanmasının istatistiksel olarak önemli düzeyde fark yaratmamış olmasında, etkileyen bir başka faktör olabileceği söylenebilir. Üretici bazında belirlenen başta verim olmak üzere ölçülen ve hesaplanan değerlerde belirlenen istatistiksel önemli etki ve geniş varyasyon dikkat çekicidir. Bu varyasyonun daraltılması için düşük verim ve kalite değerlerine sahip üreticilerin verileri geliştirilmelidir.