Poecilimon cinsi (Orthoptera, Tettigoniidae) tür grupları:Monofilileri, filogenileri ve tür kompozisyonlarının belirlenmesi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Battal Çıplak
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Anadolu'nun Orthoptera (Düz kanatlılar, Çekirgeler) faunasının yaklaşık 1/8'ini barındıran Poecilimon cinsi, bu takım içinde Palearktik bölgenin ikinci en kalabalık cinsi olarak dikkat çekmektedir. Günümüze kadar cins içerisinde tanımlanmış olan tekil tür gruplarını konu edinen birçok geleneksel taksonomik çalışma yapılmış olmasına rağmen cinsin tümünü hedefleyen çalışmalar az sayıda tür ve örnekle sınırlı kalmıştır. Bu nedenle Poecilimon cinsinin filogenisi, çeşitlenme örüntüsü ve filocoğrafyası nitelikli yaklaşımlar ve hacimli veri setleri ile ele alınmayı beklemektedir. Bu tez çalışmasında, çoğunluğu Anadolu endemiği olan Poecilimon taksonlarına yönelik yüksek hacimli moleküler verilerle, Sanger sekanslama ile elde edilen mitokondriyal ve nükleer gen segmentlerinin yanı sıra yeni nesil sekanslama ile elde edilen total mitokondri ve ribozomal sistron gen bölgelerine ilişkin veri matrisleri oluşturularak, tür gruplarının filogeni ve filocoğrafyalarını tanımlamak amaçlanmıştır. Yapılan analizler sonucunda cinsin, alt cinslerin ve tür gruplarının filogenetik ilişkileri, tür ve alt tür kompozisyonları ile çeşitlenme zamanları ve her birinin köken yerleri tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular Polysarcus Fieber, 1853 ve Phonochorion Uvarov, 1916 cinslerinin Poecilimon içinde gruplandığını ve Poecilimon s.str. alt cinsinin monofiletik olduğunu göstermiştir. Bu nedenle belirtilen iki cins Poecilimon'a sinonim yapılmıştır. Çalışma kapsamında Hamatopoecilimon alt cinsinin monofilisi desteklenmiştir. Literatürde tanımlanmış 22 tür grubu, 17 tür grubu olarak yeniden düzenlenmiş ve her bir tür grubunun içerdiği tür/alt tür kompozisyonları güncellenmiştir. Yaklaşık 12 milyon yıl önce Egeid kara parçasında var olan atasal bir stoktan çeşitlenen Poecilimon cinsinin çeşitlenme sürecinde, "Tortoniyen-Messiniyen", "Geç Messiniyen-Erken Pliyosen" ve "Pleyistosen" dönemlerine denk gelen üç ana evre saptanmıştır. Cinsin bazal çeşitlenmenin esas olarak ekolojik türleşme yoluyla, ikinci evre çeşitlenmenin hem vikaryant ve ekolojik türleşme yoluyla, üçüncü evre çeşitlenmenin ise Pleistosen iklim döngülerinin yönlendirmesi ile gerçekleştiği sonucuna varılmıştır. Cinsin çeşitlenme örüntüsü, Anadolu'ya özgü filocoğrafyası bilinen diğer soy hatları ile uyumlu olarak Orta-Geç Miyosen dönemindeki çeşitlenme örüntüleri ile uyumludur. Tarihsel çeşitlenme ve güncel habitat/yayılış karakteristikleri olan yaygın endemizm oranı, dağcıl habitat tercihleri ve yılın erken dönemine denk fenolojik özellikler Anadolu dağ zonlarının korunmasının gerekliliğine işaret etmektedir.