Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili Ve Edebiyatı, Türkiye
Tez Danışmanı: Doç.Dr. A. Deniz Abik
Tezin Onay Tarihi: 2004
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
DİVANÜ LÜGATİ’T-TÜRK’TE /t-/ SESİ İLE BAŞLAYAN SÖZCÜKLERİN YENİ UYGUR TÜRKÇESİNE YANSIMALARI
Çalışmamızın temel amacı,
Divânü Lûgati’t-Türk’te /t-/ sesi ile başlayan sözcükleri Yeni Uygur Türkçesinin
söz varlığında arayarak tespitini yapmaktır. Bu amaçla 11. yüzyılda yazılan
Divânü Lûgati’t-Türk’ün söz varlığının /t-/ sesi ile başlayan sözcükleri belirlenen
kaynaklarda taranarak Yeni Uygur Türkçesine yansımaları bulunmaya
çalışılmıştır.
Orta Asya edebi lehçesinin kökeni Uygurcadır.
Hakaniye Türkçesi Doğu Türkistan’ın belli başlı kentlerinde kullanılmıştı. Yine
aynı dönemin eseri olan Divânü Lûgati’t-Türk ile günümüz Yeni Uygur Türkçesi
kaynağı bakımından örtüşmektedir. Bu çalışmamızda Karahanlı döneminin bir eseri
olan Divânü Lûgati’t-Türk’ün söz varlığının Yeni Uygur Türkçesindeki görünümü aynı dilin sözlükleri aracılığıyla
tespit edilmiştir.
Türkçenin lehçe tasnifinde kullanılan seslerden biri /t-/ sesidir.
/t-/ sesindeki değişmeler lehçeler arası farklılıkların oluşum tablosunu
karşımıza çıkarır. Çalışmamıza konu olan /t-/ sesini seçmemizdeki nedenlerden
biri de budur. Bu sebeple geçiş dönemi eseri olan Divânü Lûgati’t-Türk’ün,
günümüz Doğu Türkçesini temsil eden Yeni Uygur Türkçesinin söz varlığı ile
karşılaştırılmasının lehçe tasnifi ve sözlükçülük çalışmalarını olumlu yönde
etkileyeceğini düşünmekteyiz.
Çalışmamızın giriş bölümünde Uygur Türkleri, Yeni Uygur
Türkçesi ve Yeni Uygur Türkçesinin ses bilgisi hakkında tanıtıcı bilgi verdik.
İnceleme bölümünde ise, taranan kaynaklarda karşılığı bulunan Yeni Uygur
Türkçesinin söz varlığını ses, anlam, yapı özelliklerine göre sınıflandırdık.
Listesi çıkarılan sözcükler geçirdikleri anlam ve ses değişikliklerine göre
başlıklandırılmış, her konu başlığının altına açıklaması yazılmıştır. İsim ve fiil
türlerine göre incelenen sözcükler aldıkları türetme eklerinin çeşitlerine göre
sınıflandırılmış, her ekle ilgili örnek sözcükler eklerin karşılarına
yazılmıştır. İsim türündeki sözcükler niteliklerine göre değerlendirilmiş somut
ve soyut sözcüklerin listesi çıkarılmıştır.
Ayrıca Yeni Uygur
Türkçesinin söz varlığında yer almayan sözcükler, sınıflaması yapılan
sözcüklerin sonunda ayrı bir değerlendirmeye tabi tutulmuşlardır.
Yeni Uygur
Türkçesinin taranan kaynaklarında belirlenen ortak sözcükleri Türkiye Türkçesi,
Azerbaycan Türkçesi ve Türkmence sözlüklerden taranan ortak sözcüklerle
karşılaştırılarak Doğu ve Batı Türkçesinin temel söz varlığına ulaşılmıştır.
Son olarak, çalışmamızın değerlendirme ve sonuç bölümünde incelemelerimiz sonucunda tespit edilen verilerin sayısal ifadelerle kısa bir değerlendirilmesi yapılmıştır.
Anahtar Sözcük : Divânü Lûgati’t-Türk, /t-/
Sesi, Yeni Uygur Türkçesi