Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili Ve Edebiyatı, Türkiye
Tez Danışmanı: Ayşehan Deniz Abik
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
ÇAĞATAYCA
BİR MAKTEL-İ HÜSEYİN
(İnceleme, Metin, Çeviri, Dizin)
Bu çalışmada; Afganistan'ın
kuzeydoğusundaki Takhar şehrinde bulunmuş ve Doğu Türkçesiyle taş baskı tekniği
kullanılarak basılmış manzum mensur karışık Çağatayca bir Maktel-i Hüseyin
metni incelenmiştir. Eser 97. sayfadan başlamaktadır. Metnin ilk 96 sayfası
yoktur. Elimizdeki eserin son sayfası 348. sayfa numarasıyla bitmektedir. Fakat
anlatımın kesintiye uğramadan devam etmesi, kitabın tamamının bu kadar
olmadığını düşündürmektedir. Elimizde okunup incelenebilir nitelikte 252
sayfalık bir metin bulunmaktadır. Eserin çeviriyazısı
hazırlanıp Türkiye Türkçesine aktarımı yapılmış dil bilgisi özellikleri tespit
edilip incelenmiş metnin gramatikal dizini oluşturulmuştur. Eser tüm yönleriyle
yedi bölümde ele alınmıştır:
Birinci bölümde, Maktel-i Hüseyinler hakkında genel bilgiler, incelemesi yapılan
Çağatayca Maktel-i Hüseyin hakkında bilgiler, eserin bulunduğu coğrafya ve bölgenin Türk
nüfusu hakkında genel bilgiler ile metnin
yazım özelliklerine yer verilmiştir.
İkinci bölümde, metnin ses bilgisi ve yapı
bilgisi özellikleri ile sözcük türleri bakımından söz varlığı ayrıntılı olarak
değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler, başta Çağatayca ve Harezm Türkçesi
olmak üzere Türkçenin diğer tarihî ve çağdaş kollarıyla karşılaştırılmıştır.
Üçüncü bölümde, incelenen eser hakkında değerlendirme
ve sonuç bilgileri yer almaktadır.
Dördüncü bölümde, incelenen eserin çeviriyazı
metni yer almıştır. Bu bölümde, eserin özgün metni içinde yer alan bazı Arapça
ve Farsça beyitler ile duâlar ve âyetler korunmuştur.
Beşinci bölümde, Çağatayca Bir Maktel-i
Hüseyin’in Türkiye Türkçesine çevirisi yapılmış olup Arapça ve Farsça olarak
alıntılanmış beyit, âyet ve duâların
Türkiye Türkçesine çevirisi verilmiştir. Manzum - mensur karışık bölümlerden
oluşan eserin çevirisi metne sadık kalınarak gerçekleştirilmiştir.
Çalışmanın altıncı bölümünde incelenen eserin
tıpkıbasımı yer almaktadır.
Çalışmanın yedinci bölümü olan dizinde, bu
çalışmanın dördüncü kısmını teşkil eden metnin gramatikal dizini
oluşturulmuştur. Sözcüklerin metin içinde tespit edilen
kullanımlardaki anlamları ve sıklık sayıları ile kökenleri belirtilmiştir.
Anahtar Sözcükler: Çağatayca
Bir Maktel-i Hüseyin, Maktel-nâme, Kerbelâ, Doğu Türkçesi.