BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ’NDE DİPLOMATİK FAALİYETLER
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Zeynep Güngör
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
X. yüzyılın sonlarından itibaren
tarih sahnesinde görülmeye başlayan Selçuklularda ilk diplomatik ilişkiler daha
devlet kurulmadan başlamıştır. H.431/1040 yılında gerçekleşen Dandanakan
Savaşı’ndan sonra ise devlet resmî olarak kurulmuş ve büyük bir cihan devleti
hüviyetine kavuşmuştur. Büyük Selçuklu Devleti diplomasisinde; bazen dost bazen
de düşmanca bir siyaset takip edilerek tahta çıkış, tebrik, savaş, muhasara,
yardım istemek, evlilik, tâbiîlik ve ticari faaliyetler gibi sebeplerle diğer
devletlerle diplomatik görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Büyük Selçuklu
Devleti’nin ilk sultanı Tuğrul Bey, kuruluş aşamasında yer edinmek, hâkimiyeti
pekiştirmek ve siyasi birliği sağlamak için komşu devletlerle mücadele etmiş ve
bunun sonucunda müzakereler yapmıştır. Bundan sonraki süreçte devlet yükseliş
dönemine girerek birinci yükseliş devrini yaşamış ve içinde bulunulan şartlara
göre ağırlıklı olarak devletin batısına hâkim olmaya çalışmış, bu amaç
doğrultusunda diplomasi faaliyetlerini geliştirmiştir. Son sultan Sencer ile devlet
hem ikinci yükseliş devrini yaşamış hem de yıkılış sürecine girmiştir. Bu
dönemde devletin merkezi ve politikaları doğuya kaymış, doğal olarak diplomasi
de bu duruma göre şekillenmiştir. Devletler arasındaki diplomatik ilişkileri
elçiler gerçekleştirmiş, bu elçilere uygulanan muamele devletin gücü ve temas
halinde olunan devletle olan menfaatlere göre iyi ya da kötü yönde değişiklik
göstermiştir. H.536/1141 yılında cereyan eden Katvân Savaşı’nda Karahıtaylar
karşısında alınan yenilgi sonrasında Büyük Selçuklu Devleti yıkılış sürecine
girmiş, bu süreçte diplomatik faaliyetlerin amacı ise devletin kurtuluşu
olmuştur. Ancak, Sultan Sencer’in h.552/1157 yılında ölümüyle Büyük Selçuklu
Devleti yıkılmış ve diplomatik ilişkileri de sona ermiştir.