Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Rektörlük, -, Türkiye
Tez Danışmanı: Güven Dinç
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Kıbrıs Mutasarrıflığı (1861-1878) isimli bu tez çalışmasında Kıbrıs’ın Osmanlı idaresi
altında geçirdiği son dönem, idarî ve iktisadî yönden ele alınmıştır. Çalışma Kıbrıs’ın
doğrudan merkeze bağlı müstakîl bir mutasarrıflık haline getirildiği 1861 yılı ile başlamış,
nihayetinde İngiltere’nin adanın yönetimini devraldığı 1878 yılına kadar uzanmıştır. Tez
çalışması üç ana bölümden oluşturulmuştur. Kıbrıs’ın idarî yapısının ele alındığı birinci
bölümde Tanzimat Dönemi ile başlayan idarî dönüşümün, bir taşra idarî birimi olarak
Kıbrıs’ta nasıl kurgulandığı sorgulanmıştır. Kıbrıs’ın eyalet sisteminden vilâyet sistemine
geçiş süreci incelenmiş, çalışmanın tarih aralığı bu iki dönemin kıyaslanmasına olanak
tanımıştır. Kıbrıs’ta yerinden yönetim anlayışının doğuşuna tanıklık edilmiştir. Ayrıca
merkeziyetçi anlayışın bir ürünü olarak sancaklarda/livâlarda mutasarrıfların en yetkili mülkî
amirler olmaları ve bunların gölgesinde kurulan meclislerin yapıları ve fonksiyonları
değerlendirilmiştir. En yetkili mülkî amirler olarak Kıbrıs mutasarrıflarının bazen altı ay gibi
kısa sürelerde değiştirilmesinin, ada idaresine ve reformların işleyişine nasıl etki ettiği
araştırılmıştır. Kıbrıs’ın iktisadî yapısının ele alındığı ikinci bölümünde, adanın temel üretim
dinamikleri belirlenmiştir. Kıbrıs ekonomisinin temelini oluşturan tarımsal üretim konusu ele
alınmış, kuraklık ve çekirge istilaları gibi adanın kendine özgü sorunlarından üretimin ne
denli etkilendiği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca XIX. yüzyılın iç ve dış gelişmelerinin
Kıbrıs’ın iktisadî faaliyetlerine olan etkileri üzerinde durulmuştur. Osmanlı-İngiliz iş birliği
neticesinde adada Amerikan pamuğu ekiminin ve satışının yapılması, Kıbrıs’ın kendiliğinden
kapitalist dünya ekonomisine girişinin kapılarını açmıştır. Kıbrıs’ın kapitalist dünya
ekonomisine eklemlenmesi, bu durumun etkileri ve sonuçları araştırılmıştır. Kıbrıs çiftçisinin
dünya piyasasında para getiren ürünleri yetiştirmeye yöneldiği fark edilmiştir. Çalışmanın
üçüncü bölümünde adanın vergi sistemi ele alınmış, Kıbrıs’ta vergi düzeninin nasıl
işletildiğinin anlaşılmasına çalışılmış, alınan vergiler ve miktarları ortaya konulmuştur.
Kıbrıs’ta erken dönemde yapılan tahririn olumsuz sonuçları değerlendirilmiş, bunların ahali
üzerindeki etkileri ve bundan doğan suiistimaller ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kıbrıs, Akdeniz, Osmanlı İmparatorluğu, Cezayir-i Bahri-i Sefîd,
Ticaret