Doğa temelli sanat atölyelerinin okul öncesi çocuklarda doğa bilinci oluşumuna katkısı
Tez Türü: Sanatta Yeterlik
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sanat ve Tasarım Anasanat Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Nafia Özdemir, Doç. Dr. Hale Koçer
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Doğa koruma ve yeryüzü kültürü kavramlarıyla bireylerde
çevre bilinci oluşturmak hem ekolojik dengenin korunması hem de insan yaşamının
sürdürülebilirliği açısından kritik bir öneme sahiptir. Gezegeni bir bütün
olarak algılama ve insan dışındaki canlı-cansız varlıklarla bir arada yaşama
kültürü geliştirme süreci, özellikle erken çocukluk döneminde verilen
eğitimlerle sürdürülebilir bir geleceğe yönelik en değerli katkı olarak kabul
edilebilir. Bu araştırmada; doğa temelli görsel sanatlar (resim, heykel,
seramik, fotoğraf) atölye çalışmalarının okul öncesi dönemi çocuklarda gelişen doğa
bilinci ve bu bilincin sanatsal üretimlerine yansımaları nitel bir yaklaşımla
incelenmiştir.
Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması
deseninin kullanıldığı bu araştırma için çalışma grubunda 10 çocuk ve 10
katılımcı gözlemci yer almıştır. Yarı yapılandırılmış, çocuk merkezli ve süreç
odaklı olarak tasarlanan atölyelerde, çocukların doğadaki varlıklarla
kurdukları ilişkiye, öğrenilen bilgilerin eserlere yansımasına ve çevre
duyarlılığına odaklanılmıştır. Veriler katılımcı gözlemciler tarafından çalışma
sürecinde tutulan kesintisiz gözlem raporlarından ve çocukların yaptığı
resimlerinden oluşmaktadır. Gözlem yöntemi olarak, doğal gözlem ile doğal
bağlamda kurgulanmış gözlem tekniği kullanılmıştır. Gözlem verilerinin
toplanmasında; çocukların gün içindeki atölye boyunca tüm davranışlarının
bireysel olarak kaydedildiği “Gözlem Kayıt Defteri”, katılımcı çocukların
doğayla ilintili ya da ilintisiz anlardaki olumlu ve olumsuz davranışlarının
duygu, düşünce, bilgilenme bağlamında detaylandırılarak kaydedildiği “Günlük
Gözlem Formu”, çocukların farklı konu başlıklarındaki atölyelere olan ilgi ve
motivasyonlarının katılım durumlarına etkisinin değerlendirildiği “Günlük
Etkinlik Değerlendirme” formları kullanılmıştır. Çalışma öncesinde ve
sonrasında çocukların doğa temalı resimler yapmaları sağlanmış, çocukların
yapmış oldukları resimler ilk ve son görsel veri olarak adlandırılmıştır.
Araştırmada gözlem kayıtlarından elde edilen veriler içerik analizi ile
değerlendirilmiştir. Çocukların resimlerinin analizi ise doğal varlıkların
çeşitliliği odaklı hazırlanan kontrol listeleri aracılığıyla değerlendirilmiştir.
Çocuk odaklı deneyimsel öğrenme süreçleriyle desteklenerek gelişen bu farkındalıkla; çocukların eserlerinde, doğal varlıkların bilinirliğinin ve biyolojik çeşitlilik öğelerinin sayısının arttığı, detaylarının daha bilinçli resmedildiği ve doğayı korumaya yönelik sorumluluk bilinci edinildiği ortaya konmuştur. Bu tez çalışmasında; örgün eğitim programları içerisinde yer alan çevrebilim temalı derslerin sanatla buluşturulmasının çocuklarda sadece doğayı koruma duygusu ve çevre bilinci oluşturmadığı, aynı zamanda estetik ve güzellik algılarını geliştirdiği, soyutlama becerilerinde öğrenilmiş kalıpların dışına çıkabilme cesareti kazanmalarını sağladığı, günlük yaşamlarında karşılaştıkları sıradan nesneleri kullanarak yaratıcılıklarını geliştirdikleri de gösterilmiştir.