Tez Türü: Sanatta Yeterlik
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Heykel Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Doç. Dr. Harun Diler
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
Tarih boyunca pek çok kez "sanatın ölümü" ilan edilmiş, ardından yeni bağlamlar ve anlamlar kümesiyle tekrar "sanatın alanı" tanımlanmaya çalışılmıştır. Sanatın temel disiplinlerinden heykel için de aynı durum söz konusudur. Postmodern dönemin etkisiyle birlikte geleneksel heykel anlayışının ötesinde bir sürece girilmiş ve heykelin sınırları belirlenemeyecek ölçüde genişlemeye başlamıştır. Heykel alanındaki genişlemenin etkisi; heykelin farklı disiplinleri kapsadığı çalışmalar, farklı disiplinlerin heykelden faydalandığı uygulamalar ya da heykel ve başka disiplinlerin yakın ilişkisi sonucu ortaya çıkan hibrit alanlar şeklinde ele alınabilmektedir. Fonksiyonel heykel, bu genişlemenin etkisi sonucu çıkan çeşitli uygulama türlerinden biridir. Araştırma teorik ve pratik olmak üzere iki kola ayrılmıştır. Teorik araştırmanın yoğun olduğu alan iki ana bölüme ayrılmıştır. İlk bölümde sanat ve tasarımın kesiştiği hibrit bir alan olarak tasarım sanatının tarihsel kökenlerine inilmeye çalışılmıştır. Sanat zanaat ve tasarım alanlarının ortak çalışmalarını nitelendiren hareketlere yer verilmiştir. Bunun yanı sıra sanatın sınırlarının genişlediği çağdaş ve postmodern sanat kavramları da bu bölümde tartışılmıştır. İkinci bölümde ise 21. yüzyılla tarihlendirilen tasarım sanatına yönelik araştırmalara ve eser örneklerine yer verilmiştir. Bölümün devamında ise işlevsel heykel üreten sanatçılara ve eser örneklerine yer verilmiştir. Çalışmanın pratik dayanağı olan üçüncü bölüm; aydınlatma, oturma, depolama ve sergileme olarak belirlenen dört farklı pratik işlev üzerinden tasarlanan kişisel fonksiyonel heykel uygulamalarına ayrılmıştır. Uygulamalara dair tanımlayıcı nitelikte eser analizleri yapılmıştır. Bu araştırmanın temel amacı, fonksiyonel heykelin bir alan olarak kavramsallaşmasına katkıda bulunmaktır. Bu amaçla Christopher Frayling'in sanat ve tasarımda araştırma için önerdiği üç yaklaşımdan "sanat yoluyla araştırma" tezin ana metodunu oluşturmuştur. Uygulama ve araştırmanın iç içe geçtiği bu yöntemle birlikte amaca ulaşılmaya çalışılmıştır. Araştırmayla eş zamanlı gerçekleştirilen uygulamalar neticesinde fonksiyonel heykel için şöyle bir tanıma ulaşılmıştır: Fonksiyonel heykel, pratik işleve dayalı kullanım değeri sunan; zanaat, tasarım ve sanatın kesişiminde konumlandırılabilen, tasarım sanatının alt kategorisi olarak nitelendirilebilen, eş zamanlılık ilkesine dayanarak üretilmiş heykellerdir.