TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİNDE RİSK:KUMLUCA SEBZE-MEYVE SEKTÖRÜ TEDARİK ZİNCİRİ PAYDAŞLARI KÜMELENME ÖNERİSİ
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. G. Serap Çekerol
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Küreselleşmenin etkisinin en çok hissedildiği ticari hayat, dünyanın büyük bir pazara dönüşmesiyle rekabetin arttığı ve artık şirketlerden çok, tedarik zincirlerinin birbirleri ile rekabet ettiği arenaya dönüşmüştür. Ekonomilerde yaşanan dalgalanmalar, ürün yaşam sürelerinin kısalması, siyasi istikrarsızlıklar, pandemiler, savaşlar ve dijital ağların hızlı gelişimi ile beraber, işletmeler için sürdürülebilirlik büyük önem kazanırken, gözler tedarik zincirlerine odaklanmıştır. İşletmeler, artık daha çok temel yetkinliklerine odaklanmaya başlarken tedarik zinciri yönetimlerini alanında uzman oluşumlara devretmeye başlamışlardır. Tedarik zinciri yönetimi konusu hem bilimsel olarak hem de uygulamacılar tarafından başarı faktörü olarak görülmekte ve bu alana olan ilginin artmasıyla konu farklı boyutları ile incelenmeye ve uygulanmaya başlamıştır. Tedarik zincirleri yönetimini olumsuz etkileyen en önemli unsurlardan biri tedarik zinciri riskleridir. Literatürde genel olarak makro ve mikro riskler olarak ikiye ayrılan konu birçok uygulama alanı bulmuştur.
Tedarik zinciri risk yönetimi, tedarik zinciri üyelerinin de dâhil olduğu bir anlayışla, işletme hedeflerine ulaşılması için risklerin belirlenmesi ve yönetilmesidir. Bu çalışmada sektör tabanlı tedarik zinciri yönetiminde karşılaşılan riskler araştırılmaktadır. Örnek olay analizi metodolojisi içerisinde incelenen sebze-meyve sektörü tedarik zinciri yönetimi ve riskleri paydaşların gözünden derinlemesine görüşme yöntemiyle araştırılmıştır. Sebze meyve sektörünün seçilmesinin en önemli nedeni insan hayatının sürekliliğinde önemli rol oynamasıdır. Örnek olay analizi için Türkiye tarım sektöründe önemli bir yere sahip olan Kumluca Bölgesi belirlenmiştir. Bu bölgenin özelliği, 2019 yılında toplamda 100,829 dekar ekim alanında 50,960,084 kg sebze meyve üretimi yapmış olmasıdır. Türkiye sebze-meyve üretiminde büyük bir paya sahip olan bölgede, tedarik zinciri
v
yönetimi bakımından zincir paydaşlarının önemli sorumlulukları bulunmaktadır. Bölgenin tedarik zinciri yönetimi ve risklerini belirlemek birçok tarımsal alan için öncü olacak bulgulara ve sonuçlara sahip olacaktır. Örnek olay analizi metodolojisi içerisinde belirlenen 17 paydaş ile derinlemesine görüşmelerin analizi sonrası 8 temaya ve 46 kategoriye ulaşılmıştır. Bölgenin tedarik zinciri yönetiminde risk unsurları göz önünde bulundurularak çözüm önerisi geliştirilmiştir. Kümelenme önerisi tedarik zinciri yönetiminde risk unsurlarının kontrol edilebileceği ve bölgesel kalkınmada da önemli rol oynacağı öngörüsü ile kümelenme analizleri sonrasında bölgenin uygunluğu bulgusuna ulaşılmıştır. Kumluca Bölgesi Sebze Meyve Tedarik Zinciri Paydaşları Kümelenmesi modeli oluşturularak kümelenmenin bölgesel etkileri öngörülmeye çalışılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Tedarik zinciri yönetimi, Tedarik zinciri riskleri, Örnek olay analizi, Derinlemesine görüşme yöntemi, Kümelenme analizi