Negatif Ayrımcılık Gören Bireylerin Yapay Zeka Tarafından Oluşturulan Nötr Yüzlere Karşı Önyargı ve Tutumları

Çivilidağ A., Nasır B. M., Harputlu C. K., Göral P. C.

TÜBİTAK Projesi, 2209-A - Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı, 2025 - 2026

Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
Destek Programı: 2209-A - Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı
Başlama Tarihi: Aralık 2025
Bitiş Tarihi: Temmuz 2026

Proje Özeti

Araştırmamızın amacı, yapay zekâ tarafından oluşturulmuş nötr yüzlerin insanların tutum ve önyargıları üzerinde herhangi bir etkiye sebep olup olmayacağını araştırmak ve ayrımcılığa dikkat çekmektir. Araştırma, önyargının sadece fiziksel özellikler üzerinden nasıl şekillenebildiğini çarpıcı biçimde ortaya koyup farkındalık oluşturmayı amaçlar. Araştırmamız, Google Forms üzerinden ölçek yoluyla veri toplayacağımız deneysel bir çalışmadır ve katılım gönüllülük esasına dayanmaktadır. İstenildiği takdirde katılımcının araştırmadan çıkması sağlanacaktır. Anket, katılımcılara sosyal medya aracılığıyla iletilecektir. Ankete başlamadan önce katılımcılardan Bilgilendirilmiş Onam formu doldurmaları istenecektir.

Araştırmamızda “Öğrencilerin Ayrımcılık Algısı Ölçeği” (Gören, Özdemir & Ötken, 2020) kullanılacaktır ve bu aşama yaklaşık olarak 2 dakika sürecektir. İkinci aşamada, farklı etnik kökenleri temsil eden yüzler de olmak üzere 16 farklı nötr yüz ifadesi katılımcılara rastgele gösterilecektir. Katılımcıların bu yüzlere verdikleri tepkileri anlamak için çeşitli soruların yer aldığı bir anket uygulanacaktır. Bu anket toplamda 7 dakika sürecektir. Araştırmanın 1. ve 3. aylarında veri toplamada kullanılacak anket hazırlanıp 4. ve 5. aylarında veri toplama sürecinin tamamlanması hedeflenmektedir. Kalan süreçte veri analizi ve raporlanması yapılarak araştırma tamamlanacaktır. Yapacağımız bu araştırmayla yapay zekâ tarafından oluşturulmuş (kimliksiz) nötr yüzler aracılığıyla insanların ırkçılık ve önyargılı tutumları ölçülecektir. Bu araştırma, hayatımızda güncel bir konu olan yapay zekanın daha çok araştırmada kullanılmasına teşvik oluşturacaktır.