Kırsal kalkınmada atıl mimari mirasın yeniden kullanılmasına yönelik bir model önerisi: Seydikemer-Dodurga örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞBA ÖKSÜZ
Danışman: Zuhal Kaynakcı Elinç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Endüstrileşme ile başlayan süreç ile tüm dünyada görülen kırsaldan kentlere doğru yaşanan göçler, kırsal yerleşimlerin gitgide ıssızlaşmasına sebep olmuştur. Issızlaşan bu yerleşimlerin sahip olduğu kültürel miras ve sahip olduğu yapı stoku kullanılmamaya bağlı olarak yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalmaktadır. Gerek ülke kalkınması gerekse yerel kalkınma bağlamında kırsal yerleşimlerin yeniden canlandırılması için çeşitli çalışmalar gerçekleştirilmektedir. Bu çalışmada, kırsal yerleşimlerin kalkınması ve yeniden canlandırılmasında atıl yapı stokunun yeniden kullanımını sağlamak amacıyla bütüncül bir model önerilmiştir. Önerilen model için Muğla'nın kırsallık düzeyi yüksek olan Seydikemer İlçesi'nin Dodurga yerleşimi örneklem olarak seçilmiştir. Araştırmanın başlangıcında kırsal yerleşimlerin demografik, ekonomik, kültürel ve mekansal dinamikleri ayrıntılı olarak irdelenmiş, nüfus kaybı süreçleri ve buna yol açan doğal, sosyal ve ekonomik etkenler tespit edilmiştir. Literatür taramasında kırsal kalkınma, kültürel mirasın korunması, yaratıcı sektörlerin kalkınma stratejilerine entegrasyonu ve sürdürülebilir kırsal canlandırma modelleri çerçevesinde ulusal ve uluslararası çalışmalar gözden geçirilmiştir. Bölgedeki atıl yapı stoku, somut ve somut olmayan kültürel değerler, doğal peyzaj kaynakları ve mevcut altyapı imkanları detaylı veri toplama ve analiz metodolojisiyle incelenmiştir. Doğal yapının çeşitliliği ve tarihsel katmanlarıyla öne çıkan kültürel miras unsurları model önerisinin geliştirilmesinde temel girdi olarak kullanılmıştır. Elde edilen verilerden hareketle önerilen model, yerel katılım esaslı, kültürel yaratıcılığı merkeze alan ve atıl yapıları turizme yönelik konaklama birimleri, kütüphane, eğitim merkezi, zeytincilik uygulama alanı, ticaret birimi gibi çeşitli işlevlerle dönüştüren çok boyutlu bir stratejik çerçeve sunmaktadır. Model, uluslararası kalkınma hedefleri ile uyumlu olup; kültürel mirasın korunması, ekonomik çeşitlendirme, altyapı iyileştirme ve toplumsal kapsayıcılık başlıklarını dengeli şekilde ele almaktadır. Modelde, kültürel ve kırsal turizmin çeşitlendirilmesi; geleneksel ve modern tarım-hayvancılık faaliyetlerinin entegre edilmesi; yerel zanaat, atölye ve sanat etkinlikleriyle yaratıcı sektörlerin teşvik edilmesi; su, ulaşım ve enerji altyapısının sürdürülebilir çözümlerle güçlendirilmesi; yerel halk katılımını ve toplumsal ağları pekiştirecek programların geliştirilmesi gibi çeşitli eylemler yer almaktadır. Elde edilen bulgular, Dodurga'nın hem mevcut kültürel miras envanteri hem de coğrafi konumuyla tarım, turizm ve eğitim odaklı çok yönlü bir canlandırma stratejisine elverişli olduğunu göstermiştir. Sahip olduğu esnek yapısıyla farklı kırsal yerleşimlere de uyarlanabilir olması çalışmanın uygulama ve yaygınlaştırma potansiyelini artırmaktadır.