ECONOMETRIC ANALYSIS OF THE EFFECTS OF LIVESTOCK MARKET PARTICIPATION ON FOOD SECURITY AND WELFARE OF SMALLHOLDER FARMERS’ IN ETHIOPIA


Thesis Type: Doctorate

Institution Of The Thesis: Akdeniz University, Institute of Science, Turkey

Approval Date: 2022

Thesis Language: Turkish

Student: Ahmed Kasım DUBE

Supervisor: Burhan Özkan

Abstract:

Kırsal hanelerin önemli bir bölümünün hayvancılığa bağlı olduğu Etiyopya'da ekonomik büyümeyi teşvik etmek, yoksulluğu azaltmak ve gıda güvenliğini sağlamak için hayvancılık sektörü ve gelişimi çok önemlidir. Ancak hayvancılık sektörünün ülkenin gıda güvenliğine ve sosyo-ekonomik kalkınmasındaki potansiyeli tam olarak kullanılamamaktadır. Ayrıca hayvancılık yapan üreticilerin çoğu küçük ölçekli olup üreticiler pazar odaklı üretim yapmamaktadır.

Bu çalışmanın amacı Etiyopya’da hayvancılık yapan üreticilerin pazara katılımı ve katılım düzeyini etkileyen faktörler ile pazara katılımın hane halkının gıda güvenliği ve refahına etkilerini belirlemektir. Bu amaçlara ulaşmak için çalışmada ülke genelinde Etiyopya Merkezi İstatistik Kurumu ve Yaşam Standartları Ölçüm Çalışması Entegre Tarım Girişimi tarafından derlenen Etiyopya Sosyoekonomik Araştırmasının yatay kesit verileri kullanılmıştır. Araştırmada üreticilerin pazara katılım olasılığı ve pazara katılım düzeyinin belirlenmesi tanımlayıcı istatistikler ve çift engel modeli kullanılarak analiz edilmiştir. Pazara katılım düzeyinin etkisi iki aşamalı tobit modeli kullanarak tahmin edilimiştir. Ayrıca, çalışmada çift engel modelinin tahmin sonrası analizi incelenerek ortalama kısmi etkilerde hesaplanmıştır.

Çift engel modeli sonuçları üreticilerin pazara katılma kararında; hane reislerinin cinsiyeti, işlem maliyetleri, tarımsal yayım hizmetlerine erişim, sürü büyüklüğü ve krediye erişimin önemli belirleyiciler olduğunu göstermiştir. Pazara katılım düzeyinde ise hane reisinin yaşı, işlem maliyetleri, tarımsal yayım hizmetlerine erişim ve sürü büyüklüğü istatistiksel olarak önemlidir. Koşulsuz ortalama kısmi etki sonuçlarına göre pazara katılımın önemli belirleyicisi %39 ile kredi hizmetidir. Bunu sırasıyla sürü büyüklüğü, yıl içinde kaybedilen hayvan sayısı ve yayım hizmetlerine erişim %14, %10, ve %24 oranıyla izlemiştir.   

Hayvancılık pazarına katılımın üreticilerin gıda güvenliği ve refahı üzerindeki etkisini incelemek için ise eğilim puanı eşleştirme modeli, endojen anahtarlama regresyonu ve endojen anahtarlama probit modeli kullanılmıştır. Eğilim puanı eşleştirme modelde ortalama uygulama etkilerinin tahminleri çekirdek tabanlı eşleştirme ve en yakın komşu eşleştirme teknikleri kullanılarak elde edilmiştir. Ancak, G(gamma) değerinin 1.1-1.85 arasında değişmesi hem gözlenebilir özellikleri hem de gözlemlenemeyen özelliklerin etkisinin incelenmesiniği gerektirmektedir.   

 Bu sorunları ele alan endojen anahtarlama regresyonu modelin sonuçları katılımcı hane için beklenen hane diyet çeşitliliği puanının 6.985 olduğunu ortaya koymaktadır. Pazara katılmama kararı alınmış olsaydı bu puan 6.735 olacaktı. Böylece, katılımcı hanelerin diyet çeşitliliği puanı, pazara katılmama kararı almaları halinde 0,250 birim düşecektir. Katılımcı olmayan hanelerin diyet çeşitliliği puanı ise 7.661'dir. Söz konusu haneler pazara katılmaya karar verselerdi diyet çeşitliliği puanı, 0,139 oranında artacaktı.    

Pazara katılımcılar için kişi başına tüketim harcamalarındaki artış %31 olarak bulunmuştur. Eğer pazara katılmayan haneler pazara katılmaya karar verselerdi % 67 artış sağlayacaklardı. Endojen anahtarlama probit modelinin sonuçlara göre, pazara katılım, pazara katılan haneler için gıda güvensizliğini bildirme olasılığını %32 azaltmaktadır. Eğer pazara katılmayan haneler pazara katılmaya karar verselerdi gıda güvensizliğini bildirme olasılığı % 29 olacaktı. Ayrıca pazar katılımının, pazar katılımcısı haneler için diyette olumsuz bir değişiklik olasılığını % 49 azalttığını göstermektedir. Benzer şekilde, gıda kıtlığı döneminde hane halkının gıda alımını azaltma olasılığı % 71 oranında azalmaktadır. Pazara katılmayan haneler pazara katılmaya karar verselerdi gıda alımını azaltma olasılığı %15 oranında azalacaktır. Ayrıca, alternatif gelir olanaklarının yetersiz olduğu kırsal alanlarda pazara katılım, yetersiz hasatta veya haneleri etkileyen diğer şok zamanlarında gelir sağlayarak gıda tüketimini katkı yapmaktadır. İki aşamalı Tobit modelin sonuçları, pazara katılım düzeyinin hem gıda güvenliği hem de hane halkı refahı üzerinde önemli etkileri olduğunu göstermiştir. Bu sonuca göre, pazara katılım düzeyindeki bir birimlik artış, gıda güvenliği düzeyini ve hane halkının refahını sırasıyla %8 ve %2 oranında artırmaktadır.

Araştırma sonuçları, pazara katılımın ve katılım düzeyin çiftçilerin gıda güvenliği ve refahının iyileştirilmesi için kritik öneme sahip olduğunu göstermektedir. Hayvancılık üretim sisteminin daha sürdürülebilir ve pazar odaklı bir üretim sistemine dönüştürülmesi hane halkının gıda güvenliği ve refahının iyileştirilmesi için kritik öneme sahiptir. Hayvancılık üretim sisteminin bu dönüşümü için hanelerin geçimlik üretim sisteminin iyileştirilmesinin yanı sıra cinsiyet boyutunu da içermesi gerekmektedir. Bu nedenlerle ülkede hayvancılık üretiminin pazar odaklı bir sisteme dönüştürülmesi, pazarın kurulması ve karayolu altyapısının geliştirilmesi ve iyileştirilmesi önemli bir politika aracı olarak dikkate alınmalıdır. Diğer yandan hayvan hastalıklarının kontrol edilmesi, sürü büyüklüğünü artırılması ve küçük ölçekli hanelerin pazar yönelimini teşvik edilmesi de önemli politika uygulaması olmalıdır. Sonuç olarak Etiyopya'daki hayvan üreticilerini ticarileştirme çabası; pazara yönelik hayvancılık üretim sistemini oluşturmayı, işletmelerin sermaye kısıtlamasını azaltmayı ve küçük ölçekli hanelerin pazarlama bilgi erişimini iyileştirmeyi kapsayan bir üretim ve pazarlama hizmetleri sistemini entegre etmelidir.